Boek Sherlock Holmes

Elementary, my dear Watson!

Het goede nieuws is dat ik intelligent ben. Het andere nieuws is dat ik een diagnose voor ass krijg. Ik weet nog niet in welke categorie nieuws dat valt. Ik weet niet wat de consequenties hiervan zijn. Gaan mensen anders tegen mij aankijken? Ik ben nog steeds hetzelfde. Wel merk ik dat ik er nu zelf rekening mee hou. Ik lees er meer over en ook over hoe ik kan omgaan met dingen waar ik vanuit het autisme in een niet-autistische wereld tegenaan loop.

Het was voor mij  een tijdlang lastig uitleggen dat ik vermoedens had dat mijn partner kenmerken van autisme vertoont. En ik merk dat dit bij veel vrouwen die ook met deze vermoedens lopen ook een enorm issue is. De behoefte van erkenning en herkenning is groot. Erover praten lijkt echter alsof je nog verder in een isolement raakt dan dat het jouw wereld meer openbreekt. Het houdt me al een tijdje bezig hoe dat nou te doorbreken.

Breed spectrum

Autisme blijkt een spectrum, dat heel breed is. Filemon geeft daarvan een inkijk met zijn programma ‘Het is hier autistisch’. Hij verwoordt het, naast bovenstaand intro zo: ‘Ik voel me geen autist. Ik kom weinig mensen tegen waarmee ik me kan identificeren.’ Het geeft aan dat er enorm diverse uitingsvormen zijn die allemaal voor kunnen komen op het spectrum van autisme. Het maakt dat er geen eenduidige aanwijzingen bestaan voor autistische kenmerken: het benoemen wat jij ziet bij je partner maakt het daarmee nog niet meteen ook voor anderen autistisch. En dus voor discussie vatbaar. Weet jij veel uit welke voorbeelden van dat spectrum anderen én jijzelf putten? Het zorgt ervoor dat de erkenning waar je naar op zoek bent uitblijft, omdat er geen overeenkomstige herkenbare aanknopingspunten zijn uit eigen ervaringen. En misschien dat er juist wel herkenning is, maar mag daar gezien de beeldvorming die we hebben, geenszins het label autisme aan worden gehangen.

Onbekendheid en herkenbaarheid zouden de veel gehoorde opmerking ‘joh, iedere man heeft wel wat autistisch’ kunnen verklaren. Zo’n zin ontdoet zogenaamd iedereen van schuld en schaamte, terwijl het juist daarmee in stand wordt gehouden. Voor mij was het lang een opmerking waar ik me gerust door liet stellen. Gelukkig, het lag aan mij. Waarbij de twijfel weer opnieuw z’n ronde kon maken en ervoor zorgde dat we ons nauwelijks bezighielden met elkaars verschillende wereld.

Intelligentie

In mijn werk ontmoet ik vrouwen waarvan de partner een goede baan heeft en waarmee zij al jaren een gezin met kinderen vormen. Ogenschijnlijk niks aan de hand. Intelligente kerels. Slimme dames. En naast dat intelligentie en autisme ook aan beeldvorming onderhevig is (Einstein), verschaft intelligentie ook een alibi. Heb jij weleens een discussie gewonnen van iemand met een hoge intelligentie in combinatie met autisme? Dan moet je van goeden huize komen. Voordat je deze welbespraaktheid kunt herkennen als een mogelijke uiting die ook, en misschien wel best vaak voorkomt op het autismespectrum, is er al heel wat afgebrokkeld van het vertrouwen op het eigen IQ. En natuurlijk formuleer ik dit voorzichtig en daarmee omslachtig. Voor je het weet voeg ik zomaar weer een stereotypering toe aan het spectrum. En daar ben ik niet toe bevoegd.

Een neveneffect is dat intelligentie je in staat stelt gedrag van anderen te observeren, te kopiëren en je eigen te maken. De ‘anders werkende informatieverwerking’ (klik hier voor meer informatie over de classificatie) die van toepassing is op het gehele spectrum, kan daarmee (voor een deel omzeild) worden. Het inleven en naar handelen, zoals dat gebruikelijk is bij atypische mensen, komt van binnenuit. Is een gegeven dat zich zonder al te veel bewustzijn ontwikkelt gedurende het opgroeien naar volwassenheid.

Enorme verbazing met een zo’n vet vraagteken dat ik ervan in de lach schoot: ‘Maar iedereen moet toch een keer leren hoe je omgaat met een collega die je zomaar op staat tegenkomt?’ Dat ik hier niet over na hoefde te denken en als vanzelf wist welke keuzes ik daarin kon maken, was voor hem een openbaring. Hij had zichzelf aangeleerd hoe te reageren wanneer hij zomaar een bekende in ‘het wild’ tegenkwam (buiten het werk, de sportvereniging of het schoolplein). Hij had opgepikt (hij kreeg er nogal eens commentaar op!) dat dat het ongepast is iemand te negeren en had zich aangepast. Waarbij voor hem negeren nog steeds een neutrale handeling is en geen logisch verband houdt met het feit dat iemand zich daardoor gekwetst kan voelen of hem als arrogant kon bestempelen.

Gedrag kan dus op verschillende manieren bestuurd worden en dat is niet altijd te zien door de buitenwereld. Stel dat mensen in 5% (zomaar een getal) van de gevallen met deze aansturing, de plank misslaat (in deze vooral niet-autistische wereld). En dat die 5% gevallen vooral te vinden zijn in de vertrouwde omgeving als binnen het gezin en in de partnerrelatie. Dat is immers de plek om spanning en prikkels (op gedrag dat niet als vanzelfsprekend is, maar waar wel een verwachting ligt) te ontladen. Dat is de plek waar iemand zichzelf kan zijn. Het is dan juist ook daar, dat er wrijving ontstaat. Ga dat maar eens uitleggen aan een buitenwereld die voornamelijk, en dan ook nog eens af en toe, die andere 95% ziet. Met andere woorden: anderen zien niet hoe gedrag gestuurd wordt en wat daar het gevolg van kan zijn en jij als partner wel.

Verklaringen

Hoe kunnen deze verklaringen helpen om vermoedens bespreekbaar te maken? Ik denk dat het helpt om inzicht te krijgen in wat het effect kan zijn van ‘andersoortige informatieverwerking’. Dat kennis aan de basis ligt van begrip. En dan heb ik het in eerste instantie over begrip voor jezelf. Dat je grond krijgt voor je eigen vermoedens en jouw eventuele worstelingen met zijn uitingsvormen die verbonden zijn met het autisme. Dat het logisch is dat je hier tegen aanloopt met jouw vorm van informatieverwerking. En dat je daardoor vooral erkenning krijgt van jezelf. Het kan maar zo zijn dat jouw beeldvorming over het autismespectrum daarmee ook fundamenteel verandert en daardoor makkelijker bespreekbaar is. En aan de algemene beeldvorming heeft Filemon wat mij betreft een mooie bijdrage geleverd.

Wil je mij laten weten hoe jij (vermoedens van) autisme bij je partner bespreekbaar maakt met hemzelf of je omgeving? Of heb je hier aanvullingen op? Ik hoor het graag!

2 reacties

  1. Het bespreekbaar maken van mijn vermoedens van autisme bij mijn partner is heel moeilijk.
    Het voelt een beetje als me op glad ijs begeven. Binnenkort krijgt hij een reeks testen, maar die zijn niet echt toegespitst op vermoedens van ASS. Toch hoop ik dat er iets aan het licht komt en dat ik niet de boodschapper van slecht nieuws zal zijn. Want ik verwacht dat hij grote moeite zal hebben met een dergelijke diagnose. Het gedrag van kleinzoon (diagnose ASS) ziet hij ook als slechts een opvoed probleem en de diagnose als smoes voor wangedrag.
    Toch blijf ik hardnekkig vertellen over de bezoekjes en uitleg van de auticoach die bij mijn kleinzoon langs komt. Ik merk dat hij daar toch wel naar stilletjes naar luistert en het kan bijna niet anders als dat hij zichzelf hier in herkent.
    Waar het mijn omgeving betreft ben ik selectief in het delen van mijn vermoedens. Zoals je al beschreef ziet de buiten wacht vaak die 95% en zal je verhaal niet geloofwaardig vinden.
    Iets anders zijn b.v. zussen die de 5% meer dan eens ontmoet hebben. Waar ik nog over twijfel is het inlichten van zijn hoog bejaarde moeder. Zij heeft in haar leven heel wat onterechte verwijten te verduren gekregen. Veel van wat er mis ging en gaat in zijn leven werd geweten aan ‘de opvoeding”. Aan moeder dus. De optie om via therapie dan alsnog die beroerde jeugd te verwerken werd keer op keer verworpen. Ik ken mijn schoonmoeder inmiddels 35 jaar en de reden om alle vormen van therapie te weigeren ligt volgens mij meer in het feit dat het makkelijker is om een ander (mij, zijn ouders, familie, werkgever, de maatschappij) de schuld te geven als erkennen/herkennen dat het in hem zit.
    Afgelopen week heeft mijn kleinzoon een behoorlijke crisis doorgemaakt. Door een opeen stapeling van diverse triggers is hij behoorlijk agressief geworden. Gevolg: mijn dochter blauwe benen, het hele gezin totaal overstuur. Niet goed te praten, wel verklaarbaar.
    Dit heb ik zo vaak met mijn partner meegemaakt en nu nog is hij snel getriggerd, overstuur.
    Heel, heel langzaam lijkt er een lichtje bij hem te gaan branden.
    De her en erkenning aan mijzelf is erg belangrijk. De vraag waarom ik blijf kan ik alleen uitleggen als dat ik wist dat hij er niets aan kan doen. Net zo min als dat mijn kleinzoon dat kan.
    En dat weglopen voor mij géén optie is. De relatie is niet gelijkwaardig, ben eigenlijk meer een mantelzorger. Er is buiten dit grote verdriet en zorgen ook veel goeds in mijn leven. De serie “het is hier autistisch” heeft heel veel duidelijk gemaakt. Heel veel dank aan dappere Filemon en de programma makers.

    1. Dank Angie voor je aanvulling.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.